Stanisław Wyspiański - biografia

Stanisław Wyspiański - ur. 15 I 1869 w Krakowie, zm. 28 XI 1907 tamże, dramaturg, poeta, malarz; syn rzeźbiarza Franciszka. Studiował malarstwo w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych u Jana Matejki. W 1890 za granicą, m.in. we Włoszech, w latach następnych kilkakrotnie w Paryżu (studia w prywatnej Académie Colarossi); od 1894 w Krakowie, gdzie wykonuje m.in. polichromię w kościele Franciszkanów. Współpracuje z Teatrem Miejskim za dyrekcji Tadeusza Pawlikowskiego jako malarz dekorator, gdzie wystawia m.in.: "Warszawiankę" (1898), "Lelewela" (1899), "Wesele" (1901), "Wyzwolenie" (1903). Współpracuje również z „Życiem"; od 1902 docent w ASP, 1905 - radny krakowski.

Obok twórczości dramatycznej uprawia ilustrację książkową, projekty przestrzenne, malarstwo portretowe. Jego liczne portrety wybitnych współczesnych, a także dzieci, kobiet i autoportrety, wykonywane techniką pastelową, cieszyły się znacznym uznaniem. Na marginesie twórczości dramaturgicznej powstały: rapsody historyczne, a także intymne liryki. Stanisław Wyspiański był jednak przede wszystkim reformatorem teatru - jego koncepcje wiązały się z nowoczesnymi poszukiwaniami w teatrze europejskim, a także myślą filozoficzną (zwłaszcza Fryderyka Nietzschego). Autor "Wesela" scalał mityczne wątki kultury europejskiej z kolorytem lokalnym, nadając dziełu teatralnemu antywerystyczny, symboliczny charakter.

W pierwszej fazie twórczości pozostawał pod wpływem symbolizmu -Maurice'a Maeterlincka (1862-1949) i koncepcji sztuki syntetycznej reformatora opery - Ryszarda Wagnera (1813-1883), znajdując tematykę dla swych dramatów w historii narodowej ("Warszawianka", 1898) lub zagadnieniach eksploatowanych przez modernizm ("Klątwa", 1899) które próbuje ujmować w kategoriach greckiej tragedii - tragedii losu. Stanisław Wyspiański zajmuje się także problematyką filozoficzną, zagadką bytu w swoich kolejnych dramatach (m.in. "Akropolis", 1904). Artysta uchodzi za pierwszego dramaturga polskiego, który staje się twórcą teatralnym, odnajdującym plastyczne i muzyczne, nie tylko literackie, ekwiwalenty dla oddania poetyckości. Rozmach teatralnej metaforyki, jej rozpiętość (od fantastyki w "Weselu" po publicystykę w "Wyzwoleniu") nadaje dramaturgii Wyspiańskiego wyjątkowy charakter; z jednej strony będąc szczytowym artystycznie wyrazem spełnień, postulatów symbolizmu, z drugiej strony dramaturgia ta przezwyciężała ograniczenia symbolizmu, grawitując w kierunku ekspresjonizmu.