Honoriusz Balzak - biografia

Honoriusz Balzak (Honore de Balzak, ur. 20 III 1799 w Tours, zm. 18 VIII 1850 w Paryżu)

Dzieciństwo spędził na prowincji; od 15 roku życia przebywa w Paryżu, gdzie po ukończeniu gimnazjum praktykuje w kancelarii adwokackiej i u rejenta, kończąc jednocześnie kursy prawnicze. Od tej pory poświęci się pracy literackiej. Tuż przed śmiercią żeni się z polską arystokratką Eweliną Hańską, z którą korespondował 18 lat. Debiutował pod pseudonimami jako autor romansów awanturniczych, właściwy debiut nastąpił w 1829 już pod własnym nazwiskiem ("Fizjologia małżeństwa" i "Szuanie").

W latach 1833-34 zaczyna realizować wielki zamysł cyklu powieściowego, zatytułowany później (w 1841) "Komedia ludzka" (aluzja do "Boskiej komedii" Dantego). Na cykl złożyło się 91 utworów (powieści, opowiadania, szkice) podzielonych na 3 serie: studia obyczajowe, filozoficzne i analityczne. Honoriusz Balzak, pracując bez wytchnienia (często po 12 godzin na dobę), osiągnął zdumiewający rezultat: swoim cyklem dał panoramę Francji - kronikę Restauracji i epoki Ludwika Filipa z obfitą galerią postaci reprezentujących wszystkie warstwy społeczne, środowiska zawodowe, zwłaszcza mieszczaństwo.

Wyliczono, że w jego "Komedii ludzkiej" znalazło się około 2 tys. postaci. Wizerunek tych postaci, symbolizujących zachowania społeczne i stosunki międzyludzkie charakterystyczne dla bujnego rozwoju kapitalizmu, jest największą siłą dzieła Honoriusza Balzaka. Pisarz indywidualizuje sylwetki bohaterów, "wyposaża” je w namiętności i ułomności, choć nie podejmuje wnikliwej analizy psychologicznej ani też nie ukazuje dramatyzmu walki wewnętrznej. Skąpstwo Grandeta, zazdrość Bietki, miłość ojcowska Goriota pustoszy życie człowieka. Każda grupa społeczna: arystokracja, burżuazja, drobni kupcy, lud paryski, urzędnicy, dziennikarze, ukazana jest poprzez jednostkę, która wciela jej główne dążenia.

W wielu utworach "Komedii ludzkiej" spotykamy te same postacie w różnych okresach życia (np. Vautrin, Rastignac, baron Nucingen, pani de Beauseant itp.), dzięki czemu pogłębia się wrażenie, że mamy przed sobą społeczeństwo rzeczywiste i kompletne. W rezultacie to wielkie dzieło "staje się wiernym odbiciem rodzącego się świata: rozpętania wszystkich sił, ambicji bez ograniczeń i hamulców, wyścigu do władzy, znaczenia, dobrobytu; wyścigu, w którym wszystkie środki sa równie dobre, a raczej, w którym wśród załamania się dawnych wierzeń i świętości, i środki, i cele streszczają się w jednym słowie: pieniądz" (Tadeusz Żeleński-Boy). Słabością prozy Honoriusza Balzaka jest papierowość scen miłosnych, skłonność do patosu, siłą zaś trafność diagnozy socjalnej i umiejętność charakterystyki różnych środowisk.

Do najwyżej cenionych powieści należą: "Eugenia Grandet" (1833), "Ojciec Goriot" (1834), "Stracone złudzenia" (1837-43), "Kuzynka Bietka" (1846), "Kuzyn Pons" (1847).

W Polsce Honoriusz Balzak należy do najbardziej znanych pisarzy francuskich, głównie dzięki Tadeuszowi Żeleńskiemu-Boyowi, który od 1909 przełożył i wydał 34 utwory tego pisarza oraz studia i artykuły poświęcone twórcy "Komedii ludzkiej" ("Balzak", 1934). Z przekładów wcześniejszych można wymienić 8-tomowy "Wybór dzieł" (1880-84) w serii "Biblioteka najcenniejszych utworów literatury europejskiej".