Literatura współczesna

Przypomnij sobie wiadomości z dwudziestolecia międzywojennego

Nazwą "współczesność" określa się okres od wybuchu drugiej wojny światowej 1 września 1939 roku do czasów obecnych.

We współczesnej literaturze polskiej można wyodrębnić następujące etapy:

Okres wojenny - lata 1939-1945

We wrześniu 1939 roku ukazały się wiersze Tadeusza Gajcego ("Dzień pierwszy"), Czesława Janczarskiego ("Wrzesień 1939"), Juliana Przybosia ("U szczytu drogi"), Kazimierza Wierzyńskiego ("Święty Boże"), Jana Brzechwy ("Ojczyzna"), Aleksandra Baumgardtena ("Katowicka ballada" - wiersz o zajęciu miasta i jego bohaterskiej obronie), Leopolda Lewina ("Nowe Termopile"), Jerzego Pietrkiewicza ("Szarża pod Kutnem") czy Teodora Bujnickiego ("Modlitwa za Warszawę").

W czasie wojny wielu polskich twórców znalazło się za granicą: Tadeusz Boy-Żeleński, Mieczysław Jastrun, Władysław Broniewski, Aleksander Wat, Gustaw Herling-Grudziński (w Związku Radzieckim), Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Antoni Słonimski (najpierw we Francji, a po jej kapitulacji w Anglii), Jan Lechoń, Julian Tuwim, Kazimierz Wierzyński (w Stanach Zjednoczonych), Teodor Parnicki (w Meksyku), Witold Gombrowicz (w Argentynie).

Przeczytaj biografię Witolda Gombrowicza

Pomimo że Niemcy podczas okupacji starali się zniszczyć wszelkie przejawy życia kulturalnego, rozwijało się podziemne życie twórcze, odbywały się konspiracyjne spotkania literackie i wieczorki poetyckie na których debiutowało wielu młodych poetów. Swoją działalność rozwijały nielegalne drukarnie, konspiracyjne redakcje kilkudziesięciu czasopism, np. miesięcznika "Sztuka i Naród".

Główni twórcy tego okresu zarówno (w kraju i na emigracji):

•  poezja - Władysław Broniewski, Teodor Bujnicki, Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy, Roman Bratny, Artur Międzyrzecki, Marian Czuchnowski, Stanisław Młodożeniec, Kazimierz Wierzyński, Antoni Słonimski, Julian Tuwim;

Zapoznaj się z charakterystyką twórczości Juliana Tuwima

•  proza - Maria Kuncewiczowa, Teodor Parnicki, Ksawery Pruszyński, Jerzy Meissner, Arkady Fiedler, Marian Czuchnowski, Melchior Wańkowicz.

Młodych twórców urodzonych w latach dwudziestych XX wieku, którzy debiutowali podczas wojny (Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy), po wojnie (Miron Białoszewski, Zbigniew Herbert, Roman Bratny, Tadeusz Borowski) określa się mianem Kolumbów. Nazwa ta wywodzi się od książki Romana Bratnego "Kolumbowie rocznik 20". Okres powojenny 1945-1955

W literaturze tego okresu dominowały dwa nurty: temat wojny i okupacji oraz "literatura inteligenckich obrachunków".

W 1949 roku na Zjeździe Związku Literatów Polskich zostaje proklamowany socrealizm. Według niego sztuka miała obowiązek naśladowania rzeczywistości, a w zasadzie ukazywania działań zgodnie z teorią marksistowską. Powieść, nazywana produkcyjniakiem, musiała ukazywać piękno, optymizm i prace przy budowie nowego świata, a obraz rzeczywistości w literaturze winien być zgodny z koncepcją rzeczywistości głoszonej przez partię.

Literaci tworzący w stylu socrealistycznym:

•  poeci - Adam Ważyk, Władysław Broniewski, Wiktor Woroszylski,

•  pisarze - Tadeusz Konwicki ("Przy budowie"), Aleksander Ścibor-Rylski ("Węgiel"), Kazimierz Brandys ("Obywatele"), Igor Newerly ("Pamiątka z Celulozy")

Inni twórcy tego okresu ich dzieła:

Tadeusz Borowski - "Opowiadania"