Treny

Wydane w 1580 roku "Treny" są ostatnim wielkim dziełem Jana Kochanowskiego. Uważa się je za najwybitniejszy utwór w całym dorobku poety, a także za najwybitniejsze dzieło epoki odrodzenia. Mamy w nich do czynienia z syntezą problematyki moralnej i filozoficznej twórczości poety z Czarnolasu, jak również wiedzy o losie człowieka oraz jego egzystencji na ziemi.

Przeczytaj biografię Jana Kochanowskiego

Cykl składa się z 19 utworów poprzedzonych mottem, które stanowi dwuwiersz z " Odysei" Homera: " Takie są dusze ludzi, jakim światłem sam ojciec Jowisz oświecił urodzajne ziemie". Wybór motta można interpretować jako postawienie pod znakiem zapytania stoickiej zasady, iż trzeba pozostać niewzruszonym zarówno w obliczu szczęścia, jak i klęski.

Sprawdź definicję trenu

Geneza utworu

"Treny" powstały po śmierci najmłodszej córki poety - Urszuli, dziecka bardzo uzdolnionego, przez ojca niejednokrotnie nazywanego słowiańską Safoną. Dziewczynka zmarła nagle w 1579 roku. W " Trenach" poeta przedstawia obraz ojcowskiego bólu i żalu.

Sprawdź, w których jeszcze lekturach występuje motyw dziecka

Zobacz, gdzie jeszcze występuje motyw ojca

Treny są dziełem autobiograficznym. Niestety nieznany jest jego dokładny czas i miejsce powstania. Wiadomo tylko, że Urszulka miała trzydzieści miesięcy (informacja ta znajduje się " Trenie XII").

Po raz pierwszy utwór został wydany w 1580 roku. Przypuszcza się, że poszczególne treny nie powstały od razu. Prawdopodobnie najpierw, jako bezpośrednia reakcja na śmierć ukochanego dziecka, napisane zostały napisane środkowe treny, najbardziej wzruszające i tragiczne w odbiorze.

Gatunek literacki

Dla swego lirycznego pamiętnika cierpienia Jan Kochanowski obiera formę trenów. Tren to utwór liryczny należący do poezji żałobnej, wywodzący się jeszcze z czasów antycznych. Na tren składają się zazwyczaj: wstęp, pochwała osoby zmarłej, lament unaoczniający wielkość straty i wyrażający żal po śmierci ukochanej osoby, pocieszenie i napominanie. Wbrew przyjętym zwyczajom " Treny" Kochanowskiego opiewają nie dorosłą, wybitną osobę, lecz małe dziecko. Dziewiętnaście kunsztownych lamentacji poświęconych jest przedwcześnie zmarłej córce, Urszuli. Poszczególne wiersze w zbiorze - z wyjątkiem " Trenu XIX" - nie mają tytułów.

Omówienie poszczególnych trenów

Przeczytaj "Treny" Jana Kochanowskiego

Tren I

Inwokacyjny. Przedstawiona zostaje rozpacz poety w obliczu tragedii oraz okrucieństwo śmierci córki: " słowiczek pożarty przez smoka". Jan Kochanowski odwołuje do antyku: " wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe". Na końcu utworu podmiot liryczny rozważa, co należy uczynić w momencie wielkiego nieszczęścia. Przedstawia dwa wyjścia: można gwałtownie przeciwstawiać się wyrokom losu bądź też skrycie płakać. Nie potrafi jednak rozsądzić, co jest lepsze i bardziej właściwe ojcu i poecie:

"Nie wiem, co lżej: czy w smutku jawnie żałować

Czyli się z przyrodzeniem gwałtem mocować?"