Motyw grobu, mogiły

Motyw grobu pojawia się w literaturze często i w różnych znaczeniach. Grób może być symbolem trwałej i niezniszczalnej miłości - jak w przypadku bohaterów tytułowych „Dziejów Tristana i Izoldy", na których sąsiadujących grobach wyrasta łączący je głóg, pokazujący, jak wielka była miłość dwojga kochanków. Grób może też nastrajać do rozważań o losie narodu i przyczynach jego klęski - przykładem może być utwór Grób Agamemnona Juliusza Słowackiego.

Groby są głównym motywem wiersza Norwida „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie..." Poeta zauważa pewną prawidłowość dziejową - otóż wszyscy wielcy tego świata, wyprzedzający swą epokę, za życia są niedoceniani, czy wręcz prześladowani, a spokoju nie zaznają nawet po śmierci. Geniusze, nieprzeciętni ludzie mają co najmniej dwa groby. Te podwójne grobowce symbolizują tragiczny los wybitnych jednostek - za życia nie było dla nich miejsca, pośmiertna sława zaś wiąże się z groźbą: „Bo grób twój jeszcze odemkną powtórnie”. Groby w wierszu przypominają o błędach w ludzkich ocenach; błędach, które mogą krzywdzić i ranić. Mówią także o tym, że każda wielkość jest okupiona tragizmem i cierpieniem.

W „Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej grób - tym razem powstańcza mogiła zbiorowa, usypany z ziemi, porosły trawą kurhan - stanowi symbol walecznych czynów, nieosiągniętych ideałów, śmierci i odrodzenia („grób kolebką”). Mogiła ta jest dla okolicznych mieszkańców miejscem kultu, przynosi nadzieję na zjednoczenie i wolność.

Także w utworze „Gloria victis" tej samej autorki mogiła powstańców jest znakiem nieustannie przypominającym o ich poświęceniu i o walce o niepodległość. Jest znakiem pamięci i przeszłości, wezwaniem do refleksji nad tym, co minęło. Nieustannie uobecnia przeszłość w teraźniejszości. Przypomina o ludzkiej tragedii, jest jednak także znakiem nadziei; fundamentem, na którym można budować przyszłość.