Motyw dziecka

Choć jedno z najwybitniejszych dzieł polskiego renesansu - „Treny" - powstało po stracie ukochanego dziecka, a w romantyzmie obecność swą zaznacza dziecko jako uosobienie niewinności (duchy Józia i Rózi z „Dziadów cz. II") czy też nadwrażliwy, utalentowany przyszły poeta (Orcio z „Nie-boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego), o znaczącym wzroście zainteresowania dzieckiem możemy mówić dopiero w przypadku literatury pozytywistycznej.

W nowelach z tego okresu pisarze polscy - Sienkiewicz, Prus, Orzeszkowa - pochylają się nad dzieckiem wyjątkowym, nierozumianym, skrzywdzonym, cierpiącym, pozbawionym opieki. Dzieciństwo ma być okresem życia człowieka kojarzonym z beztroską, zabawą, miłością rodziców - nie wszyscy mają jednak okazję tego zaznać. Są i takie dzieci, które poznają, co to życie w dobrych i przyjaznych warunkach, w końcu zostają jednak odesłane z powrotem do nędznego środowiska rodzinnego - jak mała Hela, sierota przygarnięta i oddana przez Ewelinę Krzycką w utworze „Dobra pani".

Wychowujące się w biednej rodzinie dzieci opisuje Maria Konopnicka w „Naszej szkapie". Felek, Wicek i Piotruś pozbawieni są rodzicielskiej miłości. Potrzebę rodzinnego ciepła zaspokajają, darząc bezgraniczną miłością starą szkapę. Dzieci postrzegają świat inaczej niż dorośli, wielu rzeczy nie rozumieją - tragedią jest dla chłopców nie śmierć matki, ale sprzedaż konia. Konopnicka obawia się, jak będzie wyglądała przyszłość dzieci, które nie zaznały w życiu serdeczności.