Nad Niemnem

Eliza Orzeszkowa wpadła na pomysł powieści "Nad Niemnem" w 1885 roku, kiedy to pisarka przyjechała do majątku Miniewicze (który stał się potem pierwowzorem powieściowego Korczyna), gdzie chciała odpocząć od przeżyć związanych z pożarem Grodna. Powieść miała nosić tytuł "Mezalians", lecz w czasie pisania wątek miłosny zubożałej szlachcianki i pracowitego zagrodowego szlachcica został wzbogacony o tło historyczne i obyczajowa powieść przekształciła się w obszerne dzieło noszące tytuł "Nad Niemnem". Utwór ten realizował ambicje artystyczne i ideowe pisarki, a rozszerzenie problematyki nadało mu cechy charakterystyczne dla eposu (nawiązującego do wielkiej epopei A. Mickiewicza - "Pana Tadeusza"). Orzeszkowa pisała powieść od lata 1886 do sierpnia 1887 roku. "Nad Niemnem" najpierw ukazało się w odcinkach w "Tygodniku Ilustrowanym" w roku 1887. Pierwsze wydanie książkowe "Nad Niemnem" ukazało się w Warszawie w 1888 roku. Eliza Orzeszkowa w powieści "Nad Niemnem" przedstawia dwa środowiska: szlachtę ziemiańską o zróżnicowanym stopniu zamożności oraz schłopiały zaścianek. W powieści ukazała wartości narodowe i kulturalne tkwiące w ludzie wiejskim, które mają pozytywny wpływ na klasę bogatych ziemian.

Jednym z głównych wątków "Nad Niemnem" jest intryga miłosna związana z postacią Justyny Orzelskiej, mającej już za sobą pierwsze doświadczenia miłosne związane z Zygmuntem Korczyńskim. Młodzieniec zwodził ją, bawił się jej uczuciami, by w końcu się ożenić z majętną panną. Znudzony małżeństwem, stara się odgrzać dawne uczucie. Justyna stanowczo odrzuca jego propozycje. Urok młodej kobiety dostrzega też bogaty magnat i morfinista Teofil Różyc. Zniechęcony do życia, znajduje rozrywkę i pociechę w uczuciu do Justyny. Proponuje jej małżeństwo. Justyna i tę propozycję odrzuca, co jej środowisko przyjmuje ze zdziwieniem.

Justyna zakochuje się w Janku Bohatyrowiczu. Miłość między nimi narasta przez cały czas trwania powieści. Dzięki znajomości z Jankiem poznaje historię obu Mogił. Odwiedza Jana w Bohatyrowiczach, bierze udział w pracach polowych. Jan powoli wciąga pannę w obręb swego świata. Justyna decyduje się na związek z nim, popełniając tym samym mezalians (Jan należy do schłopiałej szlachty). Decyzja jest jakby naprawieniem starego błędu Marty (siostry Benedykta Korczyńskiego), która bała się takiego kroku i odrzuciła miłość Anzelma Bohatyrowicza - stryja Jana. Małżeństwo Justyny Orzelskiej z Janem Bohatyrowiczem jest symbolem zespolenia dworu i zaścianka, które przynosi korzyści obu stronom.

Eliza Orzeszkowa w "Nad Niemnem" ukazuje również różnice między ziemiaństwem w stosunku do sprawy polskiej. Jedni, tak jak Benedykt Korczyński, poprzez pracę chcą utrzymać ziemię w rękach polskich, drudzy, jak Zygmunt Korczyński - kosmopolita - najchętniej by tę ziemię sprzedali i wyjechali za granicę.

W podaniu o Janie i Cecylii Orzeszkowa ukazuje, iż istotnym twórcą cywilizacji był zawsze lud, który trzebił puszczę i zakładał nowe osady.

"Nad Niemnem" to typowa powieść pozytywistyczna. Praca jest najbardziej wyeksponowanym i postulowanym w powieści hasłem pozytywistów. Wartość pracy wygrywa, Justyna postanawia się jej poświęcić u boku Janka. Pozytywni bohaterowie to ludzie pracy: Benedykt Korczyński, Marta Korczyńska, Jan i Anzelm Bohatyrowicze oraz Witold Korczyński, syn Benedykta.





Podręczniki i lektury - kup i sprzedaj korzystając z naszych darmowych ogłoszeń.