Chłopi

Powieść Władysława Reymonta "Chłopi" składa się z czterech części, odpowiadającym czterem porom roku.

"Jesień" napisana została w latach 1901-02, wydrukowana zaś w "Tygodniku Ilustrowanym" w 1902 roku. "Zima", powstała w roku 1902, ukazała się tamże rok później. Nad "Wiosną" Władysław Reymont pracował w latach 1903-05, opublikował ją zaś w 1905 roku, wreszcie "Lato" ukazało się w 1908 roku. Przytoczenie tych dat uzmysławia czytelnikowi, jak wielki trud włożył autor w dzieło. Praca ta zaowocowała później prestiżową nagrodą literacką - w 1924 roku Władysław Reymont otrzymał z "Chłopów" nagrodę Nobla.

"Chłopi" należą do najbardziej znanych w świecie dzieł literatury polskiej. Powieść ta to nie tylko najważniejsze dzieło Władysława Reymonta, ale również dokument epoki.

Autor nazwał dzieło "powieścią współczesną", współczesność "Chłopów" jest jednak już historią. Opisany w utworze świat odszedł w przeszłość jak mickiewiczowskie Soplicowo.

Najważniejsze wątki w powieści:

•  historia trzeciego małżeństwa Macieja Boryny z Jagną,

•  historia związku małżeńskiego Hanki i Antka,

•  romans Antka z Jagną,

•  spór o ziemię - Antek i Maciej,

•  spór o las,

•  dzieje Rocha.

Tom I: Jesień

Agata, krewna Kłębów, idzie na zimę żebrać do miasta. Rozmawia ze spotkanym księdzem. Na polu Macieja Boryny ludzie pracują przy kopaniu kartofli. Między innymi jest tam Hanka - żona Antka, syna Boryny. Kobiety plotkują. W związku z chorą krową po Hankę przybiega na pole Józka Borynianka. Wraca Maciej Boryna i dobija krowę, by pomniejszyć straty. Winą obarcza Hankę. O odszkodowanie za stratę wypędzonej z dworskiego lasu krowy Boryna będzie procesował się z dworem.

Maciej Boryna jedzie do Tymowa do wójta. Podczas posiłku namawiany jest do ożenku. Wójtowa proponuje mu córkę Dominikowej - Jagnę. Boryna staje przed sądem, oskarżony przez służącą Ewkę o zbyt niskie zarobki oraz o wygnanie jej z (rzekomo ich wspólnym) dzieckiem. Gospodarz zostaje uniewinniony. W powrotnej drodze do domu spotyka Dominikową i wyczuwa, że byłaby mu przychylna w staraniu się o jej córkę.

Kuba Socha, parobek Boryny, zanosi proboszczowi kilka upolowanych kuropatw. Otrzymuje zapłatę - jeden złoty. Czuje się dumny i zadowolony. Idzie do kościoła, gdzie podczas mszy popełnia nietakt: wchodzi między bogatych ludzi, by złożyć ofiarę. Później idzie do karczmy. Jej właściciel - Żyd Jankiel - składa Kubie propozycję nielegalnych polowań na zwierzynę w lesie. Obiecuje dać mu strzelbę i odpowiednią zapłatę za mięso. Kiedy jednak proponuje mu udział w kradzieży owsa z zapasów Boryny, Kuba obraża się i upija do nieprzytomności.

Mieszkańcy Lipiec jadą na jarmark do Tymowa, Maciej Boryna idzie tam na piechotę. Spotyka organistę, który go podwozi. Boryna kupuje Jagnie prezent - drogą chustkę. Na jarmarku dochodzi do kłótni między kowalem - zięciem Boryny - a Maciejem. Kowal pyta, kiedy Boryna przepisze mu cześć majątku - już cztery lata pracuje u niego, a zapisu nadal nie ma.

Pogarsza się pogoda, często pada deszcz. Ludzie pracują przy kapuście. Jagna spotyka Antka, który gorąco zaprasza ją na niedzielną zabawę do Kłębów. Wieczorem u Dominikowej zjawia się wysłannik Boryny - Jambroży. Jagna idzie szatkować kapustę do Boryny i cieszy się, że spotka tam Antka. Gdy tak pracują, Jagustynka opowiada różne historie. Po pracy Antek odprowadza Jagnę. Nazajutrz w Lipcach gruchnie wieść o zmówinach Jagny i Boryny.

Boryna posyła swata do Dominikowej. Ta, skuszona bogactwem Macieja, postanawia wydać za niego Jagnę, o którą do tej pory starał się Mateusz - stolarz i pierwszy we wsi kawaler. Po dojściu ze swatem do porozumienia czas na świętowanie w karczmie omówienia małżeństwa Jagny i Boryny. Na miejscu czeka już stary Maciej. Z wieścią o sprzedaniu przez dziedzica pola na Wilczych Dołach do karczmy przychodzi młynarz. Informacja ta wywołuje sprzeciw mieszkańców.

Boryna wyprawia huczne zaręczyny i zapisuje Jagnie sześć mórg ziemi. Antek cierpi coraz bardziej z miłości do Jagny. Dorosłe dzieci Boryny na próżno proszą ojca o zapisanie im reszty gruntu. Antek nie słucha rad księdza ani kowala. Idzie do domu, gdzie bije się z ojcem, czego skutkiem jest wygonienie Antka wraz z żoną i dziećmi z gospodarstwa Boryny. Hanka i Antek przenoszą się do domu biednego Bylicy. Jagna budzi się i rozmyśla o ślubie. Dominikowa radzi córce, jak ma postępować z mężem. Obawia się o pasierbów, najbardziej zaś boi się, by z powodu Antka córka nie popełniła jakiegoś głupstwa. Jagna nie wyraża zadowolenia z powodu ślubu - jest obojętna i coraz więcej myśli o młodym Borynie.

Wszyscy biorą udział w przygotowaniach do wesela. Zostaje ono zorganizowane zgodnie z ludową tradycją: tańczy się, śpiewa, rozmawia, odbywają się oczepiny, na których zebrane zostaje około 300 złotych - równowartość krowy.