Pan Tadeusz

"Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem" powstał w latach 1832-1834 w Paryżu. Adam Mickiewicz wyjaśnia przyczyny powstania poematu w "Epilogu" do "Pana Tadeusza". W atmosferze waśni emigracyjnych, wzajemnych oskarżeń o odpowiedzialność za klęskę powstania listopadowego Adam Mickiewicz pragnął powrócić w mitologię dzieciństwa, wskrzesić czasy, kiedy Polska szlachecka żyła nadzieją odzyskania niepodległości za sprawą armii Napoleona. W czasach burzliwej historii, która nie przyniosła utraconej wolności, Adam Mickiewicz miał wewnętrzną potrzebę stworzenia fikcyjnej rzeczywistości określonej przez ład i harmonię. W "Panu Tadeuszu" przypomniał wyidealizowaną polską realność, narodowe, tradycyjne wartości, kulturę, dał wzorzec polskości, ukazując niezmienione od lat centrum polszczyzny. "Pan Tadeusz" powstał także z chęci ukojenia tęsknoty, pogodzenia emigrantów przez wspólne wspomnienie przeszłości i pragnienia ukazania rodakom piękna kraju lat dziecinnych.

Główne wątki epopei Adama Mickiewicza "Pan Tadeusz" to:

I. SPÓR O ZAMEK

1. Przyznanie Soplicom po śmierci Stolnika części majątku Horeszków przez konfederację targowicką, kilkuletnia dewastacja bezpańskiego zamku, równoczesna decyzja Hrabiego i Sędziego przyłączenia zamku do własnych dóbr.

2. Proces o zamek między Sędzią Soplicą a Hrabią, ostatnim potomkiem Horeszków, "chociaż po kądzieli".

3. Zaproszenie Podkomorzego do Soplicowa w celu rozstrzygnięcia sporu na drodze porozumienia między stronami.

4. Ugodowa postawa Hrabiego i chęć zakończenia sporu.

5. Opowieść Gerwazego o losach zamku i jego pragnienie zemsty na Soplicach.

6. Zmiana decyzji Hrabiego, postanowienie odzyskania zamku.

7. Kłótnia i bijatyka w czasie wieczerzy w zamku wywołana zachowaniem się Gerwazego.

8. Zerwanie pokojowych układów między Hrabią a Sędzią.

9. Podburzenie okolicznej szlachty przeciwko Soplicom przez Gerwazego.

10. Zajazd na Soplicowo.

11. Zjednoczenie się szlachty z Soplicami w walce przeciw Moskalom.

12. Zaręczyny Tadeusza Soplicy z Zofią Horeszkówną zakończeniem sporu o zamek.

II. WĄTEK MIŁOSNY

1. Powrót Tadeusza do Soplicowa i nieoczekiwane spotkanie z tajemniczą dziewczyną, której uroda oczarowuje młodzieńca.

2. Zainteresowanie się Tadeusza Telimeną poznaną podczas wieczerzy w zamku.

3. Adorowanie Telimeny przez Tadeusza ku niezadowoleniu Sędziego i ks. Robaka.

4. Powtórne zetknięcie się Tadeusza z nieznajomą w dzień polowania na niedźwiedzia.