Sonety krymskie

Jesienią 1825 r. Adam Mickiewicz uczestniczył w podróży na Krym. Wrażenia z tej wyprawy stały się inspiracją do napisania "Sonetów krymskich" i "Sonetów odeskich", opublikowanych w Moskwie w 1826 r.

Sonet jako gatunek literacki

Sonet wykształcił się w XIII i XIV wieku we Włoszech, utwory należące do tego gatunku tworzyli Dante Alighieri i Francesco Petrarka. Sonet to utwór liryczny, składający się zawsze z czternastu wersów, podzielonych na cztery zwrotki. Pierwsza część (dwie pierwsze zwrotki) ma charakter opisowy, druga - charakter refleksyjny.

Stepy akermańskie

Utwór ten otwiera cykl "Sonety krymskie" oraz wprowadza bohatera: wędrowca, pielgrzyma. Mickiewicz opisuje piękno stepu, który przypomina podmiotowi lirycznemu ocean: "Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu". Stosuje metafory: "fala łąk, powódź kwiatów", jak też inne środki poetyckiego obrazowania. Ważne są kolory i światło ("zieloność, błyszczy obłok"), wrażenia słuchowe - cisza, szmer. Podmiot liryczny - wędrowiec - jest samotny i rozdarty wewnętrznie. Tęskni za Litwą - swą ojczyzną, nie może wrócić w rodzinne strony. Sonet kończy stwierdzenie - refleksja: "Jedźmy, nikt nie woła!".

Burza

Do napisania tego utworu natchnęła Mickiewicza burza, jaką przeżył podczas podróży na Krym. Jest to ostatni z wierszy z tryptyku marynistycznego, wchodzącego w skład "Sonetów krymskich". Pozostałe utwory to "Żegluga i Cisza". Podmiotem lirycznym jest pasażer statku. Dwie pierwsze strofy opisują żywioł morski i zniszczenia statku. W trzeciej zwrotce autor opisuje zachowania ludzi w związku ze sztormem. Jedni "leżą na pół martwi", inni rozpaczają, żegnają się z przyjaciółmi, modlą się do Boga. Zupełnie inaczej zachowuje się samotny podróżny. Spokojnie obserwuje zaistniałą sytuację - z nikim się nie żegna, nie modli się. Wydaje się, że jest zrezygnowany i nie zależy na życiu. Dwa ostatnie wersy opisują przemyślenia podmiotu: "I pomyślił: szczęśliwy, kto siły postrada, // Albo modlić się umie lub ma się z kim żegnać". "Burza" jest wierszem o samotności człowieka.

Bakczysaraj

Inspiracją do napisania sonetu były wrażenia Adama Mickiewicza ze zwiedzania ruin pałacu chanów krymskich w mieście Bakczysaraj. Na początku poeta opisuje budowlę - kiedyś piękną, obecnie zrujnowaną i porośniętą bujną roślinnością. Krajobraz stworzony przez człowieka zastępowany jest przez krajobraz naturalny - tworzy go sama przyroda. O dawnej doskonałości pałacu przypominają kolorowe witraże i marmurowa fontanna haremu. Opis zniszczonego pałacu jest dla podmiotu lirycznego początkiem rozmyślań o przemijaniu. Adam Mickiewicz nawiązuje do biblijnej opowieści o Baltazarze - władcy, który odrzucał prawa boskie. Krótko przed śmiercią i upadkiem swego państwa ujrzał na ścianie tajemniczy napis. Poeta słowa z "Biblii" zastąpił jednoznacznym słowem RUINA. Wyraz ten odnosi się nie tylko do materialnych pozostałości dawnego pałacu, ale do upadku całej kultury orientalnej. W utworze Adam Mickiewicz zwraca uwagę na nietrwałość wytworów człowieka, przemijanie wspaniałych cywilizacji, bezsilność człowieka wobec śmierci. Jedynie woda wciąż płynie, chociaż symbolizuje niestałość i zmienność:

"Gdzie jesteś, o miłości, potęgo i chwało!

Wy macie trwać na wieki, źródło szybko płynie,

O hańbo! Wyście przeszły, a źródło zostało."

Pielgrzym

Podmiotem lirycznym utworu, wypowiadającym się w pierwszej osobie liczby pojedynczej, jest pielgrzym, wędrowiec. W pierwszej strofie opisywane jest piękno Krymu. Na niezwykłość tego miejsca składają się doliny, góry, roślinność, bogactwo egzotycznych owoców. Pielgrzym nazywa miejsce "krainą dostatków i krasy". W drugiej zwrotce osoba mówiąca porównuje pejzaż orientalny z krajobrazem stron rodzinnych. Tęskni do pięknych, litewskich lasów. Opisuje ich piękno. Pejzaż orientalny jest różnorodny, barwny, jednak rodzinny, litewski krajobraz, jest bliższy sercu.

W kolejnych strofach podmiot liryczny, opisując tęsknotę za ojczystym krajem, wspomina ukochaną osobę. Zastanawia się, czy ukochana kobieta nadal o nim pamięta:

"(...) roztargniony wzdycham bez ustanku

Do tej, którą kochałem w dni moich poranku?"

Odnosimy wrażenie, że Pielgrzym przenosi uczucie do ukochanej na utraconą ojczyznę i odwrotnie.

"Ona w lubej dziedzinie, która mi odjęta,

Gdzie jej wszystko o wiernym powiada kochanku