Krzyżacy - obraz średniowiecza

Powieść "Krzyżacy" to skarbnica wiedzy na temat społeczeństwa średniowiecznego, warunków życia, obyczajów oraz mentalności ludzi tamtego okresu.

Średniowieczne społeczeństwo podzielone było na stany: stan rycerski, stan duchowny, mieszczan i chłopów. Każdy z tych stanów miał swoje prawa, obowiązki i przywileje. Rycerze posiadali ziemię i chłopów , ich obowiązkiem była obrona państwa i opieka nad poddanymi. Mieszczanie zajmowali się rzemiosłem i handlem, część swoich zysków odprowadzali do królewskiego skarbca. Obowiązkiem duchownych było szerzenie i umacnianie wiary chrześcijańskiej.

Każdy ze stanów miał swoje obyczaje. W powieści "Krzyżacy" najdokładniej opisano obyczaje rycerskie . W średniowieczu aby zostać rycerzem, trzeba było nie tylko pochodzić ze stanu rycerskiego, ale również posiadać określone zalety charakteru i odznaczać się wierną służbą. Po spełnieniu tych wymagań można było być pasowanym na rycerza . Zgodnie ze zwyczajem, kandydat na rycerza klękał przed władcą, który dotykał mieczem jego ramienia. Dopiero po tej ceremonii mężczyzna stawał się rycerzem. Bohater "Krzyżaków" - Zbyszko - pasowany został na rycerza w wyjątkowych okolicznościach, kiedy leżał ciężko chory.

Średniowieczni rycerze musieli podporządkować się nakazom moralnym i obyczajowości. Chcąc popisać się swą sprawnością fizyczną i zdobyć nagrodę, rycerze uczestniczyli w turniejach . Ważna była czysta walka bez podstępów. Z prawdziwie rycerskim uczynkiem spotkaliśmy się, kiedy Zbyszko podczas turnieju nie zaatakował Ulryka von Jungingena, ponieważ zauważył, że przeciwnik ma pęknięty popręg u siodła. W średniowieczu odbywały się pojedynki na śmierć i życie. Rycerz, który bronił ważnej sprawy lub którego godność urażono, mógł wyzwać innego na pojedynek. Wyzwany przeciwnik nie mógł odmówić, gdyż zostałby wówczas posądzony o tchórzostwo.

W "Krzyżakach" opisano także staropolski obyczaj związany z ułaskawieniem więźniów . Jeśli skazańcowi idącemu na śmierć dziewczyna zarzuciła na głowę białą chustę i wypowiedziała słowa ,,Mój ci on", skazaniec był ułaskawiony. Taki los spotyka Zbyszka, który miał zostać ścięty.

Powieść Sienkiewicza ukazuje również zróżnicowanie stanu rycerskiego . Autor przedstawił rycerzy bardzo bogatych, wywodzących się ze starych rodów, ale też mniej zamożnych oraz ubogich. Zamożność rycerzy widoczna była w wyglądzie ich dworu. Dwór w Bogdańcu, w którym mieszkał Zbyszko i Maćko, różnił się od dworu ze Zgorzelic. Maćko postanowił zbudować dla Zbyszka i Jagienki kasztel (zameczek), który miał podkreślić znaczenie rodu i zamożność rodziny.